Jeden z najwybitniejszych znawców problematyki mowy nienawiści (hate speech), Steven Heyman, charakteryzuje to zjawisko jako wyrażanie poglądów, które poniżają lub obrażają innych ludzi z uwagi na ich rasową , etniczną lub religijną przynależność. Mowa nienawiści powstaje na bazie negatywnych uprzedzeń i poprzez zabarwione silnymi emocjami wypowiedzi wywołuje wrażenie, że osoby, wobec których jest kierowana, należą do upośledzonej, gorszej, niepełnowartościowej grupy społecznej, wobec której można stosować różnorakie akty przemocy. Na tle prawnej oceny mowy nienawiści doskonale widać kulturowe różnice pomiędzy Europą i Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej.

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych konsekwentnie opowiada się przeciwko kryminalizacji mowy nienawiści, jako sprzecznej z pierwszą poprawką do konstytucji, chroniącą wolność słowa. Jednym z oponentów karania za mowę nienawiści jest Ronald Dworkin, widzący w konstytucyjnej protekcji nawet takich wypowiedzi, których ze wszech miar nie można akceptować, kwestię zasadniczą, albowiem – jak pisał, odwołując się do amerykańskiego przywiązania do wolności – „jesteśmy społeczeństwem liberalnym, wierzącym w moralną odpowiedzialność jednostki, a jakakolwiek cenzura ufundowana na treści wypowiedzi jest nie do pogodzenia z tą wiarą”. Zbliżona w swej wymowie do spalenia kukły Żyda jest praktyka publicznego „palenia krzyży” przez członków Ku-Klux-Klanu. Ta rasistowska organizacja, która powstała po wojnie secesyjnej (1866) w miejscowości Pulaski, początkowo odżegnując się od stosowania przemocy, terroryzowała czarnoskórą ludność Stanów Zjednoczonych poprzez m.in. batożenie, wieszanie, okaleczanie, podnosząc do rangi symbolu spektakularne palenie krzyży.

Przełomowe stały się na tle tego „obyczaju” dwa wyroki Sądu Najwyższego w sprawach D.R.A.V vs. City of St. Paul oraz Virginia vs. Black et al. W pierwszej z nich sądy rozpoznawały zarzut skierowany przeciwko pewnemu młodzieńcowi, który w ogródku czarnoskórej rodziny ustawił i podpalił prymitywnie sklecony z nóg od krzesła niewielki krzyż. W drugiej ze spraw sądzono między innymi Barry’ego Blacka za to, że na wiecu Ku-Klux-Klanu, zorganizowanym na prywatnym terenie za zgodą jego właściciela dla około trzydziestu osób, spalił krzyż.

W obu judykatach Sąd Najwyższy uznał kryminalizację „palenia krzyży” za nielegalną. Sędzia Antonin Scalia argumentował, że „palenie krzyży” jest typową wypowiedzią symboliczną, która pozostaje w zainteresowaniu pierwszej poprawki do amerykańskiej konstytucji, chroniącej wolność słowa.

Polskie prawo karne mowę nienawiści, w ślad za wieloma europejskimi ustawodawstwami, uznaje za przestępstwo, przy czym odróżnić należy mowę nienawiści (hate speech) od popełnianych na tym tle przestępstw (hate crime). W Europie zdecydowano się na kryminalizację mowy nienawiści przede wszystkim z powodu zbrodni ludobójstwa, jakich dopuszczali się podczas drugiej wojny światowej naziści wobec innych narodów.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawach: Norwood przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (mężczyzna z okna swojego mieszkania wywiesił plakat z napisem: „Islam precz z Wilekiej Brytanii – chrońmy naród brytyjski”), Denis Liroy przeciwko Francji (autor komiksów podpisał rysunek przedstawiający zamach na WTC słowami „Wszyscy o tym marzyliśmy… Hamas tego dokonał”), Gelles Soulas przeciwko Francji (autorzy książki „Kolonizacja Europy. Szersze uwagi na temat imigracji i Islamu” przekonywali, że muzułmanie stopniowo przejmują kontrolę nad terytorium europejskim i wzywali do wojny domowej), Ivanov przeciwko Rosji (za hasło: „Żydzi powinni być wykluczeni ze społeczeństwa rosyjskiego” wymierzono karę grzywny) zajął restrykcyjne stanowisko, uznając, że we wszystkich tych sprawach mieliśmy do czynienia z przejawami nienawiści na tle narodowościowym i etnicznym. Mowa nienawiści, sącząc w umysły ludzkie trującą ideologię, nie tylko wpływa destrukcyjnie na życie społeczne, wykluczając poza obręb obywatelskiej społeczności „tych innych i tych gorszych”, ale i bardzo łatwo popycha tych mniej odpornych na jej opary najpierw do symbolicznych aktów agresji, a chwilę później do rozlewu krwi.

Zanim wspomnimy o reakcji delegatów na obecność Prezesa Trybunału Konstytucyjnego prof. Andrzeja Rzeplińskiego, przypomnijmy krótko historię Zjazdu Adwokatury i to, czym właściwe jest on dla adwokatów. Po raz pierwszy instytucja ta, będąca organem adwokackiego samorządu, pojawiła się w ustawie o ustroju adwokatury z listopada 1956 r. Pierwszy, historyczny Zjazd Adwokatury odbył się w dniach 24-25 października 1956 r. w Warszawie. Wtedy to adwokat Michał Kulczycki przypomniał prawdę, która nigdy nie traci na aktualności: „adwokatura bez samorządu jest nie do pomyślenia”. Zjazd Adwokatury, jako organ samorządu adwokackiego, został szybko przez władze zlikwidowany. Nowa ustawa o ustroju adwokatury z 1963 r. nie przewidywała tego ważnego organu, poddając adwokatów szerokiemu nadzorowi ministra sprawiedliwości. Adwokaci mieli dbać o porządek prawny PRL-u zgodnie z prawem i interesem mas pracujących.

Kolejny Zjazd Adwokatów odbył się w Poznaniu w styczniu 1981 r. w Grzegorzewicach. Zwołany został przez Naczelną Radę Adwokacką, pomimo braku ku temu podstaw prawnych i bez zezwolenia władz rządowych. Na Zjeździe tym powołano komisję legislacyjną dla opracowania projektu kolejnej ustawy „Prawo o adwokaturze”. Nowa ustawa, przywracająca Zjazd Adwokatury, została uchwalona 26 maja 1982 r. Pierwszy Krajowy Zjazd Adwokatury obradował w październiku 1983 r. Spośród wszystkich podjętych na Zjeździe uchwał największe polityczne znaczenie miały uchwały, w których domagano się przestrzegania praw i wolności obywatelskich oraz wstawiano się za represjonowanymi działaczami „Solidarności”.

Zawsze wtedy, gdy Zjazd Adwokatury odbywał się dramatycznych momentach historii naszego kraju, jego delegaci stawali w obronie naruszanych praw człowieka i obywatela.
W roku 2016, w którym odbył się kolejny Krajowy Zjazd Adwokatury, ład konstytucyjny jest poważnie zagrożony. Dlatego adwokaci, nie po raz pierwszy, jasno pokazali, jakim wartościom hołdują. Podjęli ważną uchwałę, przypominając, że „granice demokracji konstytucyjnej wyznacza prawo będące autonomiczną i równorzędną wartością. Wszelkie naruszenia tych granic, niezależnie od tego, na jakiej opierają się legitymacji, traktować należy jako zamach na podstawowe konstytucyjne wartości. Ich ochrona w każdym wypadku i w każdym czasie jest naszą podstawową powinnością, od której nikt – ani Adwokatury jako instytucji, ani żadnego z adwokatów – zwolnić nie może”.

Prezes Trybunały Konstytucyjnego prof. Andrzej Rzepliński został przywitany przez delegatów Zjazdu owacją na stojąco. W ten sposób adwokaci opowiedzieli się za poszanowaniem istniejącego ładu konstytucyjnego. Z trwogą obserwujemy, jak krok po kroku demontowane jest państwo prawa. Nie możemy przestać upominać się o ład konstytucyjny, gdyż nowy ład, wyłaniający się z ustaw uchwalanych przez Sejm, może wkrótce zaskakująco upomnieć się nas – obywateli naszego kraju.