Historia

100-lecie odzyskania przez Kłobuck praw miejskich

W ostatnią niedzielę minęło dokładnie 100 lat od dnia, gdy Kłobuck na nowo odzyskał prawa miejskie.
JAROSŁAW JĘDRYSIAK
100-lecie odzyskania przez Kłobuck praw miejskich

ROCZNICA. W ramach represji po powstaniu styczniowym wielu polskim miastom rosyjski zaborca odebrał prawa miejskie. Po 530 latach stracił je też wówczas Kłobuck. W najbliższą niedzielę przypada dokładnie 100 lat od dnia, gdy je na nowo odzyskał

20 sierpnia 1917 roku po 47 latach Kłobuck odzyskał prawa miejskie. Ten ważny akt dziejowy nastąpił na podstawie decyzji naczelnika administracji przy Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim, będącym niemiecką administracją okupowanej strefy Królestwa Polskiego. Decyzja wydana została na podstawie rozporządzenia dotyczącego zmiany ordynacji miejskiej dla miast mających mniej niż 20 tys. mieszkańców. Naczelnik ten mianował burmistrzem Kłobucka dotychczasowego niemieckiego urzędnika Częstochowskiego Urzędu Powiatowego, Leopolda Schneidera, pochodzącego z Opola. Decyzje władz niemieckich prawdopodobnie powstały pod wpływem pogarszającej się ich sytuacji na frontach pod koniec wojny. W końcu 1917 r. została powołana rada miejska w składzie: Kazimierz Bednarski, Zygmunt Budzyński, Franciszek Dziemba, Herszlik Fajga, Franciszek Jagielski, Andrzej Klepacz, Michał Piechurski, Szyiński, Franciszek Wróblewski, Daniel Zelkowicz, Franciszek Złośnik i Moszek Zygielbaum. W 1918 r., gdy zaczęła powstawać niepodległa Polska, burmistrz Schneider zrezygnował jesienią ze stanowiska i powrócił do Opola, nie pozostawiając po sobie złego wspomnienia. Urząd polskiego burmistrza objął po nim Bronisław Matuszewicz, działacz społeczny i niepodległościowy.

Formalna przyczyna degradacji
Dlaczego Kłobuck w 1870 roku, po ponad 530 latach posiadania praw miejskich, utracił je? Przyczyny tego szukać należy w działaniach rosyjskiego zaborcy po upadku powstania styczniowego. Karą za dążenie do niepodległości była bezwzględna rusyfikacja na ziemiach Królestwa Polskiego i jego unifikacja z cesarstwem. W wyniku reform popowstaniowych władze zaborcze przystąpiły do reorganizacji administracji terenowej. Ustanowiony został nowy podział terytorialny „Kraju Nadwiślańskiego”. W miejsce dotychczasowych 5 guberni utworzonych zostało 10, zwiększono liczbę powiatów z 39 do 85. Władze carskie od dawna nosiły się z zamiarem likwidacji znacznej części miast w Królestwie Polskim i sprowadzenia ich do poziomu osad. Po powstaniu styczniowym wykorzystano ten zamiar jako jedno z działań represyjnych w stosunku do środowisk, które wykazały się aktywnością w powstaniu, a zwłaszcza małych miast i miasteczek.
Formalna degradacja niektórych miast do rangi osad nastąpiła z powodu niskiego poziomu rozwoju gospodarczego tych miast, które w okresie szybkiego rozwoju kapitalizmu w Królestwie w drugiej połowie XIX wieku nie nadążały za ogólnym tempem przemian. W 1867 r. miasta zobowiązane zostały do wypełnienia bardzo szczegółowych ankiet dotyczących całokształtu spraw gospodarczych i społecznych miasta.

Kłobuck w liczbach
Według danych dotyczących Kłobucka rysuje się następujący obraz miasta: miasto zaliczone zostało do 5 rzędu, posiadało w swoim obrębie 249 mórg ziemi, 1989 poza miastem, 51 domów murowanych, 215 drewnianych, 1933 mieszkańców, w tym 1334 chrześcijan, 599 Żydów co stanowi 31% Żydów. 1314 (67,9%) mieszczan-rolników było właścicielami nieruchomości, a 619 mieszkańców nie posiadało nieruchomości. Planowane dochody miasta na rok 1867 – 1309 rubli, planowane rozchody – 987 rubli, pozostało do dyspozycji wyższych instancji 322 ruble. Władze carskie do przeprowadzenia reformy administracji terenowej utworzyły specjalny Komitet do Reorganizacji Zarządu Miast, który na podstawie analizy zebranych materiałów z ankiet ustalił warunki zamiany miast na osady. Pozbawieniu praw miejskich miały podlegać: miasta liczące mniej niż 3 tys. mieszkańców, miasta, w których liczba rolników wynosiła powyżej 50% wszystkich zamieszkałych tu właścicieli nieruchomości, oraz miasta posiadające dochód roczny niższy od 1500 rubli. Kłobuck nie spełniał żadnego z tych kryteriów i dlatego na podstawie ukazu z dnia 23 stycznia 1870 r. gubernator piotrkowski 30 września tegoż roku włączył dotychczasowe miasto Kłobuck, będące osadą, do przyległej gminy Kamyk. W powiecie częstochowskim podobny los spotkał: Mstów, Olsztyn i Janów, które do dnia dzisiejszego nie odzyskały utraconych praw miejskich. Krzepice również w 1870 utraciły prawa miejskie, odzyskując je po I wojnie światowej. Decyzję o zmianie statusu miasta na osadę motywowano tym, że „w liczbie 452 miast Królestwa znajduje się wiele takich, które chociaż nazywają się miastami, jednakże z powodu nieznacznej liczby mieszkańców, małego rozwoju przemysłu i niedostateczności dochodów w rzeczywistości nie mają znaczenia miast i niegdyś zaliczane były do nich dlatego, że według ówczesnych praw miejscowych tylko w miastach dozwolone było prowadzenie handlu i rzemiosła”.
Mieszkańcy osady, prawnie zrównani z ludnością wiejską, odczuli zmianę statusu Kłobucka jako społeczną degradację, jako kolejną formę represji popowstaniowych. Taki przekaz istnieje do dzisiaj.
Pod względem podatkowym zrównano osady z wsiami. Powodowało to obniżenie podatków. Propaganda rosyjska głosiła nastroje zadowolenia mieszkańców osad z powodu zmniejszenia obciążeń podatkowych.

Kłobuck centrum administracyjnym
Mimo przyłączenia osady do gminy Kamyk Kłobuck nadal pozostał lokalnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym oddziałującym na okolicę. Rozległa terytorialnie kłobucka parafia św. Marcina wpływała na utrzymanie więzi okolicznych wsi z osadą Kłobuck. Z powodu lepszej infrastruktury w Kłobucku urząd gminy został przeniesiony z Kamyka do Kłobucka. W osadzie Kłobuck znalazł siedzibę sąd gminny dla gmin: Kamyk, Grabówka, Miedźno i Popów. Pozostawiono ekspedycję pocztową. Kłobuck nadal był ośrodkiem handlowym na okolicę.
W Zagórzu mieściła się administracja tzw. państwa zagórskiego, czyli wielkiego kompleksu dóbr ziemskich i lasów położonych w okolicach Kłobucka, kilku folwarków, kopalń rud żelaza, huty i innych zakładów, które pod koniec XIX wieku stały się własnością cara Aleksandra II, a następnie jego syna, wielkiego księcia Michała Aleksandrowicza Romanowa.

Rozwój przemysłu
Pod koniec XIX wieku i na początku XX, w związku z rozwojem przemysłu w Częstochowie, w Kłobucku następuje ożywienie gospodarcze, powstają nowe sklepy rożnych branż, rozwija się rzemiosło usługowe, powstają nowe cechy rzemieślnicze. Rozwój przemysłu w Zagłębiu i w Łodzi powoduje dość intensywny ruch migracyjny. Podjęcie pracy zawodowej przez dr. Władysława Brzozowskiego w Kłobucku w roku 1888 i rozwinięcie przez niego działalności społeczno- politycznej doprowadziło do pozytywnych zmian w osadzie. Rozwija się życie kulturalne i społeczne w oparciu o miejscową inteligencję, powstają m.in. Ochotnicza Straż Ogniowa i jedno z pierwszych kółek rolniczych w powiecie częstochowskim.
Zachodzące na przełomie XIX i XX wieku pozytywne zmiany społeczno- gospodarcze wpłynęły na decyzję o przywróceniu Kłobucku praw miejskich.

Kliknij aby dodać komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Więcej w Historia

Co wiemy o powstaniach śląskich?

Jarosław Jędrysiak11 kwietnia 2021